جهت شفاف سازی مفاهیم نسبتا مغشوش نظریه سازی، ابتدا سعی خواهد شد بر مبنای هشت تعریف ساختاری و کارکردی از نظریه، ماتریسی از "مقدورات مفهومی" نظریه فراهم شود. سپس یک مفهوم چند بعدی از این ماتریس انتخاب می شود. این مفهوم، سه لایه برای نظریه قایل است. در لایه فوقانی پیش فرضها قرار می گیرند. در لایه میانی طرح های تحلیلی مستقر می شوند و بالاخره لایه تحتانی نظریه را قضایای محتوایی، اعم از اثباتی، وجودی و پسامدی اشغال می نمایند. مدعای اصلی این است که نظریه تحلیلی کنش و مشتقات آن، به ویژه مفهوم فضای کنش، به عنوان فضایی چهار بعدی، می توانند هم در طبقه بندی و توصیف پدیده های اجتماعی در لایه میانی نظریه و هم در تبیین آن ها در لایه تحتانی نقش تنظیمی ایفا کنند.

با آغاز دهه ی هشتاد و تسریع روند خشک شدن دریاچه ی ارومیه، متخصصان حوزه ی محیط زیست این واقعه را یک مسئله ی زیست محیطی بسیار حیاتی عنوان کردند و همین امر سبب واکنشهای مختلف شهروندان استانهای مجاور دریاچهی ارومیه گشت. با توجه به این که واکنشهای مذکور، گروههای مختلفی از مردم را در بر میگرفت و تا امروز نیز تداوم داشته است، از آن تحت عنوان «کنش جمعی خشک شدن دریاچه ی ارومیه» یاد شده است. در این مقاله، با اتکاء به چارچوب مفهومی مناسب و با روش اسنادی تلاش شده این کنش جمعی زیست محیطی مورد مطالعه قرار گیرد. آن چه که بررسی این جنبش را حائز اهمیت کرده و به پیچیدگیهای تحلیلی آن افزوده است، نقش گروههای اجتماعی مختلف موجود در آذربایجان جهت پیش بردن آن میباشد. این امر طوری است که فعالان محیط زیست، هویتطلبان و ملیگرایان قومی و بخشی از مردم عادی جامعه همچون بازاریان و طرفداران تیم فوتبال تراکتورسازی تبریز و ... همگی با استفاده از ابزارها و فضاهای عمومی در دسترس، سعی در رساندن صدای خود و بیان مطالبات خود دارند. نتایج پژوهش نشان می دهد که کنش جمعی خشک شدن دریاچه ارومیه ابتدا با کنش فعالان زیست محیطی مطرح شده و بعد ها توسط گروه های سیاسی قومی- زبانی تصرف شده و تداوم یافته است. به بیان دیگر کنش جمعی قومی تحت لوای بحران زیست محیطی زیست کرده و به حیات خود ادامه می دهد و همین امر به کنش وجهه سیاسی بخشیده و مانع فعالیت سمن ها و نهادهای ذیربط برای مدیریت بحران زیست محیطی دریاچه ارومیه شده است.

نظریه های تجدد (مدرنیته) در دنیای دانش پژوهی و نظریه پردازی گستره شایان توجه و دامنه وسیعی را در برمی گیرد. این گستره از رویکردهای فلسفی، تا رویکرد تاریخی-تمدنی، رویکرد جامعه شناسی تاریخی و سرانجام جامعه شناسی دین را در بردارد. در درون هریک از این رویکردها نیز شیوه های تحلیل و نظریه هایی با نام و هویت خاص خود ظهور یافته است. پژوهش پیش رو از این باور آغاز کرده است که تمام این گستره بزرگ از نظریه ها را می توان حول دو مفهوم کنش و هم کنشی از یک سو و عقل خودبنیاد و عقل ارتباطی از سوی دیگر، مفهوم بندی و از یکدیگر متمایز کرد و بر این مبنا نقد و تحلیل کرد. فرضیه پژوهش این است که نگرش به مفهوم تجدد از عقل خود بنیاد و کنش خودآیین آغاز شد و تا عقل ارتباطی و همکنشی امتداد یافت و طی این مسیر، توضیح سرشت تجدد در قالب صورت بندی فرایند عقلانی شدن جامعگی از فلسفه به جامعه شناسی منتقل شد، درحالی که مفهوم بندی عقل از عقل استعلایی به عقل ابزاری و از آنجا به عقل ارتباطی گذر کرد. تمرکز این نوشته بر پی یابی این مسیر گذار با رهیافت تاریخی-تاویلی است.

حکمروایی مطلوب شهری فصل مشترک تمام کنشگران اجتماعی است و ریشه در چشم انداز مدیریت عمومی نو دارد که از اواخر دهه 1980 با ابتکار عمل بانک جهانی و مرکز اسکان بشر سازمان ملل و سایر نهادهای بین المللی در ادبیات توسعه وارد شده است و در واقع رهیافتی ساختار شکنانه به برنامه ریزی توسعه شهری دارد و با مشارکت و کنش متقابل میان بازیگران اصلی مدیریت شهری یعنی جامعه مدنی، حکومت و بازار و بخش خصوصی، از یگانه الگوی توسعه شهری و مبتنی بر عقلانیت ابزاری گذر کرده و متشکل بر بنیان سرمایه اجتماعی شهروندان و عقلانیت ارتباطی، الگوی جایگزینِ شهرنشینی ارتباطی را پیش می گیرد. در این مقاله با استدلال قیاسی و با توجه به تعدد مولفه های حکمروایی مطلوب شهری، شاخص های آن متناظر با متغیرمستقل تحقیق، یعنی سرمایه اجتماعی انتخاب شده است. جامعه آماری مورد نظر به منظور سنجش متغیر وابسته تحقیق (حکمروایی مطلوب شهری) شامل شهرداری تبریز به عنوان نهاد دولتی و رسمی، شورای شهر به عنوان فراگیرترین نهاد مدنی و شهروندان و بخش خصوصی به عنوان مولفه بازار می باشد که نتایج تحقیق همبستگی معنی داری را بین خلق و ایجاد حکمروایی مطلوب شهری از رهگذر جامعه مدنی و سرمایه اجتماعی نشان می دهد.

بررسی شکل گیری مسئله و حل مسئله در فرهنگ و آموزش و پرورش و توصیف سیر تکوینی، ساختاری و کارکردی آنها و نیز ترسیم بعضی شرایط تجویزی موضوع اساسی مقاله است. معمولا فرهنگ را به حوزه ارزشها و کنش را به «امور واقعی» مرتبط می دانند. تحقق رابطه فرهنگ، اخلاق و تربیت با «ارتباط» احراز می شود. در این جا «ارتباط» نماد پویش زنده هماهنگی بین کنش و فرهنگ منظور شده است. بنابراین «کنش فرهنگی» هم تلاشی در شناخت دامنه حوزه ارزشها و هم بیانگر توان تاثیرگذاری در امور واقعی است. پویش ارتباط و کنش فرهنگی، که بر عقلانیت مفاهمه ای دلالت دارد، با فرآورده یادگارهای تمدنی و مراسم گرایی ابزاری درگیر تعامل انتقادی می شود. کارکرد عقلانیت مفاهمه ای، «درک»، و کارکرد عقلانیت ابزاری، «موفقیت تهاجمی» است. مدعای اول مقاله، روشنگری و بیان تمایز مفاهیم ارتباط، دست آموزگری، تبلیغات، افسونگری، تحمیل و جنبه غیرفعال و خلط آنها با تربیت است. منظور از تربیت اخلاقی، متمایز ساختن این آمیختگی و در هم تنیدگی و در نتیجه بیان امکان کنش گری فرد است. مدعای دوم اینکه مقوله حل مسئله، همان نقش رهیابانه و ارزشیابی همدلانه و فهم بیگانگی یا امکان یگانگی این دو عقلانیت است این فهم بخش مهم و نماد اراده و مسئولیت فردی و تربیت است. کوشش نظریه پردازانه مقاله سرانجام بر آن است تا «حل مسئله» و فرایند رهیابانه آن در فردیت، ارتباط و اخلاق را روشن کند.

لطفا برای مشاهده چکیده به متن کامل (pdf) مراجعه فرمایید.